In deze paragraaf treft u meer informatie over het Nationaal Programma Arnhem-Oost. De middelen voor het Nationaal Programma Arnhem-Oost zijn verdeeld over de verschillende begrotingsprogramma’s. Met deze paragraaf wordt beoogd dit inzichtelijk te maken en een toelichting te geven op de inzet van het programma met als doel dat de raad middels de begroting en jaarrekening de voortgang kan volgen.
Waarom een Nationaal Programma Arnhem-Oost
Arnhem-Oost kent al decennialang een stapeling van sociale, economische en fysieke achterstanden. In het gebied wonen circa 54.000 inwoners, verdeeld over de wijken Geitenkamp, Presikhaaf, Klarendal, Malburgen en de Arnhemse Broek. Deze wijken kennen bovengemiddeld veel armoede, schuldenproblematiek, werkloosheid en gezondheidsachterstanden.
Zo heeft gemiddeld 1 op de 5 huishoudens problematische schulden, is bijna de helft van de inwoners laagopgeleid, en ligt de werkloosheid structureel hoger dan het stedelijk gemiddelde. Ook de gezonde levensverwachting ligt meerdere jaren lager dan in andere delen van Arnhem. De woningvoorraad bestaat voor een groot deel uit sociale huur, terwijl de woningwaardes sterk verschillen, van circa €235.000 in Malburgen-Oost tot ruim €600.000 in andere delen van de stad.
Deze ongelijkheid is hardnekkig en kan niet worden opgelost met regulier, sectoraal beleid of kortlopende projecten. Er is een langjarige aanpak nodig waarbij ongelijk wordt geïnvesteerd bovenop wat we als gemeente doen om onze inwoners te ondersteunen en kansen te bieden.
Daarom is het Nationaal Programma Arnhem-Oost opgezet: een langjarige maatschappelijke belofte van 18 jaar, gericht op de structurele verbetering van kansen voor bewoners. We investeren niet alleen in het wegwerken van achterstanden, maar vooral in het duurzaam versterken van talentontwikkeling, leefbaarheid, gezondheid, veiligheid en toekomstperspectief.
Het Nationaal Programma Arnhem-Oost is onderdeel van een bredere landelijke beweging, het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Rijk en gemeenten hebben zich samen gecommitteerd en de bewoners beloofd om met langdurige gebiedsgerichte programma’s te werken aan het doorbreken van achterstanden die generaties lang zijn opgebouwd.
Hoe het programma werkt
Het Nationaal Programma Arnhem-Oost werkt vanuit een brede alliantie van partners, waaronder maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen, corporaties, bedrijfsleven, veiligheidspartners, bewoners en overheden. De gemeente Arnhem is initiatiefnemer en voortrekker, maar opereert nadrukkelijk als gelijkwaardige partner binnen de alliantie.
Deze Alliantie Arnhem-Oost koerst op een integrale, langjarige en gebiedsgerichte Aanpak. De Alliantie werkt met uitvoeringsplannen voor meerdere jaren en stuurt op samenhang tussen sociale, economische en fysieke opgaven. We benutten nadrukkelijk de kracht, kennis en ervaring van bewoners en lokale netwerken. De focus ligt op een beperkt aantal doorbraakthema’s, waaronder:
- Kansengelijkheid in onderwijs
- Armoede en schulden
- Werk en economische participatie
- Gezondheid en welzijn
- Wonen en leefomgeving
- Veiligheid en sociale samenhang
In de aanpak is ruimte voor leren, experimenteren, bijsturen en gezamenlijke verantwoordelijkheid. We monitoren en evalueren structureel op voortgang, effecten en maatschappelijke opbrengsten.
Het Nationaal Programma Arnhem-Oost is gelanceerd in juni 2023. Kort daarna zijn voor de aansturing vanuit de Alliantie Arnhem-Oost een kopgroep en alliantievertegenwoordiging samengesteld, voorgezeten door de burgemeester. De coördinerend wethouder Arnhem-Oost vertegenwoordigt het college in de kopgroep en alliantievertegenwoordiging. De inspanningen ten behoeve van het programma en het realiseren van de gemeentelijke bijdragen aan het programma is desondanks een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het voltallige gemeentebestuur.
Stand van zaken
Het Alliantiebestuur heeft begin 2024 het eerste uitvoeringsplan vastgesteld. In deze eerste fase zijn tientallen projecten en interventies gestart, onder meer op het gebied van onderwijs, armoedebestrijding, jongerenwerk, gezondheid en leefbaarheid. Voorbeelden zijn de uitbreiding van de Rijke Schooldag, wijkgerichte schuldhulpverlening, jongerenwerk op school en investeringen in ontmoetingsplekken als De Leuke Linde, Sportpark De Bakenhof en de Rommelkist.
Eind 2026 verschijnt een nieuw uitvoeringsplan voor de periode 2027–2031, met een looptijd van vijf jaar. Dit plan bouwt voort op de 18-jarige belofte en stuurt nadrukkelijker op schaal, samenhang en structurele impact. Succesvolle interventies worden geborgd en waar nodig opgeschaald. Het programma trekt voor meer duurzame systeemverandering samen op met de opgave Transformatie Sociaal Domein.
Financiën, kansen en risico’s
Voor Arnhem-Oost is vanuit de gemeente Arnhem structureel budget opgenomen op de begroting). Deze middelen vormen, in combinatie met rijksmiddelen zoals het Volkshuisvestingsfonds en de SPUK Kansrijke Wijk, de basis voor de uitvoering. Deze Rijksmiddelen zijn enkel beschikbaar en bestemd voor de aandachtsgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Arnhem-Oost voldoet aan de landelijke criteria voor aandachtsgebieden en kan dus aanspraak maken op deze en toekomstige rijksgelden.
In het regeerakkoord Samen aan de slag is voor de periode 2029-2035 jaarlijks €135 miljoen beschikbaar voor het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. In de komende periode werkt het Rijk samen met focusgebieden van het NPLV uit hoe deze middelen kunnen worden ingezet. Het Nationaal Programma Arnhem-Oost is actief betrokken bij nationale overlegtafels en volgt de landelijke ontwikkelingen nauwgezet. Zo kan Arnhem-Oost snel en effectief inspelen op nieuwe beleidskaders, subsidieregelingen en investeringsprogramma’s.
Een solide basis op de gemeentelijke begroting is cruciaal om de 18-jarige belofte waar te maken, de uitvoering te verzekeren en maximaal te profiteren van toekomstige rijksmiddelen.
Dit geven we op de volgende wijze vorm:
- Samen met het programmabureau NPAO en de alliantiepartners blijven we ons maximaal inzetten op het verkrijgen van middelen van het Rijk en derden voor investeringen in de wijken in Arnhem-Oost. Als hiervoor cofinanciering nodig is, zoeken we deze zo mogelijk binnen bestaande budgetten in de beleidsprogramma’s.
- We zorgen binnen de gemeentelijke beleidsprogramma’s voor de dekking van structurele kosten voor beheer, onderhoud en exploitatie die optreden als investeringen in de openbare ruimte of maatschappelijke voorzieningen zijn gerealiseerd. Zo houden we ruimte voor het aangrijpen van nieuwe kansen of intensivering van inspanningen.
Onze focus de komende jaren ligt op het doorbreken van achterstanden en bouwen aan duurzaam perspectief voor de bewoners van Arnhem-Oost. Naast de inzet van specifieke budgetten binnen het Nationaal Programma Arnhem-Oost moeten we binnen alle beleidsprogramma’s de achterstanden verkleinen met extra budget en/of extra inspanningen in deze gebieden.
Vanuit de gemeente is er structureel € 2,7 miljoen beschikbaar. Daarnaast worden in deze begroting aanvullende middelen beschikbaar gesteld: € 500.000, oplopend naar structureel € 1 miljoen. Deze middelen staan in onderstaande tabel onder de nog te verdelen middelen binnen de programma’s. Het uitgangspunt is dat we bij het nieuwe uitvoeringsplan opnieuw in gezamenlijkheid met de Alliantie Arnhem-Oost bekijken hoe deze middelen het meest effectief kunnen worden ingezet en welke nieuwe of aangescherpte ambities daarmee kunnen worden ondersteund.
Overzicht financiën
De middelen van het Uitvoeringsplan 2024-2026 van het Nationaal Programma Arnhem-Oost zijn volgens onderstaande tabel in de gemeentelijke begroting verdeeld. Onderstaande tabel is exclusief de middelen van het Volkshuisvestingsfonds (circa € 26,5 miljoen) waarvan de projecten wel onderdeel zijn van het Uitvoeringsplan. Deze middelen zijn binnen de Arnhemse begroting in een daarvoor ingestelde Bestemmingsreserve gestort.
Naar gelang de geplande projecten starten, worden de voor dat project gereserveerde middelen binnen de VHF onttrokken aan deze BR en aan de individuele projectbegroting toegevoegd.
Ook de extra middelen voor openbare ruimte en voorzieningen van ruim €14 miljoen (incl. BTW, te besteden tot en met 2029) zijn niet opgenomen aangezien deze achteraf, na realisatie, worden uitgekeerd.
Verantwoording en voortgang
Het programma verantwoordt de inzet van de verschillende regelingen zoals het behoort, en brengt twee keer per jaar een voortgangsrapportage uit: eenmaal in verhalende en meer kwalitatieve vorm, en eenmaal in meer kwantitatieve vorm. Ook tussentijds als er nieuwe ontwikkelingen zijn, wordt de raad via het college hierover geïnformeerd.