Gemeenten worden voornamelijk gefinancierd uit het gemeentefonds, waarvan de hoogte bepaald wordt door de Rijksoverheid. Sinds 2024 is de zogenaamde trap-op-trap-af-systematiek losgelaten en vervangen door een systematiek waarbij de groei van het gemeentefonds is gekoppeld aan de stijging van het bruto binnenlands product. Het effect hiervan is dat het zogenaamde accres (jaarlijkse stijging) van het gemeentefonds niet toereikend is om de autonome kostenstijgingen (afgesproken en/of wettelijke indexaties) van de gemeente op te vangen. Zowel in 2027 als in 2029 wordt de huidige normeringssystematiek geëvalueerd. Mogelijk kan de eerste evaluatie al aanleiding kan zijn voor aanpassing van de normering, waarbij één van de discussiepunten bij de evaluaties de eventuele nacalculatie van het prijsaccres is.
De Eerste Kamer maakt zich zorgen over de financiële situatie van gemeenten. Er wordt aandacht gevraagd voor een aantal moties die tot op heden niet zijn uitgevoerd, zoals over het borgen van de autonome taak van gemeenten en over het corrigeren van inflatieramingen. Mogelijk leidt dit in de komende periode tot een beleidsdebat over de bekostiging van de gemeenten.
Waar vanaf 2026 een groot tekort dreigde (het ravijnjaar), is dit door vooral incidentele verhoging van rijksbudgetten doorgeschoven naar het jaar 2028. In Arnhem is dat in de huidige begroting al verwerkt.
Van Begroting 2026 naar Begroting 2027
In november 2025 is een structureel sluitende Begroting 2026 vastgesteld. Het financieel perspectief voor de Begroting 2027 kent echter een aantal uitdagingen. Bovenop het in voorgaande begrotingen reeds verwerkte ravijn in het gemeentefonds, waardoor de inkomsten vanuit het Rijk vanaf 2026 sterk dalen, zien we ook dat het een uitdaging is om (structurele) knelpunten te dekken dan wel ruimte te vinden voor nieuwe ambities. Tot nu toe is er daarbij geen zicht op verhoging van de rijksmiddelen in het gemeentefonds. Wel wordt Arnhem geholpen door uitstel van besluitvorming over beschermd wonen, waardoor de invoering van het nieuwe verdeelmodel beschermd wonen opnieuw met een jaar is opgeschoven. Voor Arnhem levert dit direct financiële ruimte op.
Onder aan de streep zien we echter dat het financiële beeld knelt. Daarom laten we de lokale belastingen en heffingen geleidelijk oplopen, zetten we een aantal bestemmingsreserves in en nemen we een generieke taakstelling op de organisatie op. Tegelijkertijd doen we de investeringen die cruciaal zijn voor de toekomst van Arnhem en nemen we maatregelen om de uitgaven beheersbaar te maken.
Conclusies financieel beeld
Geconcludeerd kan worden dat er in deze Begroting 2027 een structureel sluitende begroting kan worden gerealiseerd. In alle jaren wordt namelijk een structureel sluitend beeld gerealiseerd. Door de blijvende onzekerheid over financiering vanuit de Rijksoverheid in combinatie met de toenemende financiële opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting en beschermd wonen, verwachten we dat de beschikbare financiële ruimte in de komende jaren beperkt zal zijn. Om de mogelijke verdere stijging van tarieven en volumes in het zorgdomein op een goede wijze op te kunnen vangen is het essentieel dat de ingezette transformatie van het sociaal domein centraal komt te staan. In deze Begroting worden middelen zodanig ingezet dat de beweging gemaakt kan worden van zware naar passende ondersteuning op de juiste plek, met betere samenwerking tussen formele zorg, welzijn en informele zorg.
Over de jaren heen wordt per saldo onttrokken aan de algemene reserve. De algemene reserve is het belangrijkste onderdeel voor het weerstandsvermogen en deze blijft op voldoende niveau. Dit zien we terug in de weerstandsfactor die in 2027 uitkomt op 1,4 en vervolgens in de jaren daarna geleidelijk daalt naar 1,0 in 2030. Hiermee blijven we voldoen aan de spelregel in onze financiële verordening, welke aangeeft dat de weerstandsfactor niet lager dan 1,0 mag zijn en 1,4 het uitgangspunt is.
VNG begrotingsadvies
Gemeenten krijgen het advies om hun begroting voor 2027 structureel en reëel sluitend te maken.
Het financieel beeld in deze Begroting 2027 voldoet aan het begrotingsadvies van de VNG, want het jaar 2027 is structureel en met een reële taakstelling sluitend.
Vanaf 2028 adviseert de VNG om voor jeugdzorg en huishoudelijke hulp in de Wmo met stelposten te werken. Zo kunnen gemeenten omgaan met financiële onzekerheid zonder nu al te hoeven bezuinigen op andere terreinen. De VNG adviseert daarbij om uit te gaan van realistische kostenramingen en te werken met stelposten. Gemeenten kunnen op die manier rekening houden met maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd, zoals een eigen bijdrage of kortere trajectduur en deze budgetneutraal verwerken. Dit heeft Arnhem al in de Begroting 2026 op deze wijze gedaan. De Provincie staat deze budgettair neutrale verwerking toe, omdat aannemelijk is dat het realiseren van deze uitwerking en wetgeving onder de verantwoordelijkheid van het Rijk valt. De Provincie kan niet instemmen met het opnemen van een algemene stelpost 'Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd' die de baten en lasten voor jeugdzorg in 2028 en 2029 in balans brengt. Mede om die reden nemen we in onze begroting een dergelijke stelpost dan ook niet op. Daarmee zijn we prudenter dan het voorstel van de VNG. Begin 2027 verschijnt het advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd. Dat advies moet meer duidelijkheid geven over de verhouding tussen kosten en beschikbare middelen.
Ook voor huishoudelijke hulp binnen de Wmo raadt de VNG gemeenten aan om vanaf 2029 een stelpost op te nemen. Het rijk heeft vanaf dat jaar een bezuiniging van € 1 miljard ingeboekt, terwijl nog niet duidelijk is hoe het toekomstige beleid eruitziet en welke kosten gemeenten blijven maken. In deze Begroting 2027 heeft Arnhem dat conform het advies van de VNG verwerkt (zie ook onder Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen). De Provincie als toezichthouder heeft aangegeven deze stelpost toe te staan.