Ontwikkelingen in het financieel kader

Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. Jaarlijks worden gemeenten op een drietal momenten geïnformeerd over de actuele raming van het gemeentefonds. De meicirculaire is gebaseerd op de Voorjaarsnota van het Rijk en is een belangrijke bouwsteen van de gemeentelijke begroting. In de meicirculaire zijn de afspraken uit de Voorjaarsnota verwerkt. Hieronder wordt op deze onderdelen een verdere toelichting gegeven.

Volume accres en Loon Prijs Ontwikkeling (LPO) accres
Het volume accres wordt gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp en is in de meicirculaire voor de jaren 2027 en 2028 beperkt naar boven bijgesteld en voor de jaren 2029 en 2030 beperkt naar beneden bijgesteld. Het LPO accres wordt gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product (pbbp). Voor 2026, 2028 en 2030 zijn de ramingen voor de prijs bbp omhoog bijgesteld. Voor de jaren 2027 en 2029 zijn de bijstellingen beperkt.

Huishoudelijke hulp uit Wmo met vangnet
Dit betreft maatregel 44 uit het Coalitieakkoord van het kabinet Jetten. Mensen die dat kunnen, gaan zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp. Huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) wordt daarom geschrapt met ingang van 1 januari 2029 (€ 1,4 miljard). Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien (€ 430 miljoen). Tot op heden is nog onduidelijk hoe dit vorm krijgt, terwijl de korting al wel verwerkt is. Daarmee is het onduidelijk of en in welke mate gemeenten deze kosten moeten blijven maken vanaf 2029. Het advies van de VNG is om de vanaf 2029 ingeboekte bezuiniging op huishoudelijke hulp via een stelpost teniet te doen onder de titel “Afschaffing huishoudelijke hulp”. Voor Arnhem betekent dit een verlaging met ruim € 14 miljoen vanaf 2029, welke op programma Zorg wordt doorvertaald. Het vangnet ligt op ruim € 4 miljoen, dat aan programma Zorg (Wmo) wordt toegevoegd. Aanvullend wordt een risico opgenomen waarin wordt toegelicht dat de nog onduidelijke bezuiniging in de vorm van een stelpost is vertaald. Deze verwerking is conform het begrotingsadvies van de VNG.

Uitstel verdeelmodel Beschermd wonen
Er is geen informatie ontvangen over de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor Beschermd wonen en het bijbehorende woonplaatsbeginsel. Aangezien besluitvorming hierover niet heeft plaatsgevonden, blijven in 2027 de centrumgemeenten daarmee het budget voor de regio ontvangen. Voor Arnhem betekent dit een structureel voordeel zoals in onderstaande tabel is opgenomen.

Actualisatie maatstaven en ontwikkeling uitkeringsbasis
Zowel de ontwikkelingen van de landelijke volumina (uitkeringsbasis) als specifiek voor Arnhem op de maatstaven van de algemene uitkering (inwoners, WOZ-waarde, woningen) zijn in de berekening van de meicirculaire verwerkt.

Verdeelmodel gemeentefonds
Op 30 mei jl. is de Tweede Kamer geïnformeerd over de verdeling per 1 januari 2027. Er worden twee kleine wijzigingen doorgevoerd. Ten eerste, de berekening van de maatstaf ‘Huishoudens met een laag inkomen’ met procenten in plaats van met honderdtallen. Ten tweede worden de rekentarieven van de Onroerendezaakbelasting (OZB) aangepast aan de werkelijke gemiddelde OZB-tarieven en wordt de verevening van de overige eigen middelen met hetzelfde bedrag verlaagd.
Wat betreft het ingroeipad (het pad waarmee gemeenten sinds 1 januari 2023 naar de nieuwe verdeling ingroeien) is het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) het eens met de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) dat de beoogde richting van de totale herverdeling door de voorstellen ongewis is geworden. BZK sluit zich dan ook aan bij het ROB advies om de huidige bedragen van het ingroeipad, voor die gemeenten die nog niet volledig waren ingegroeid, voorlopig te bevriezen op het niveau van 2026. Zoals de ROB in zijn advies aangeeft is er nog vervolgonderzoek nodig. Aangezien BZK hecht aan een zorgvuldig proces, is een volgende stap in het ingroeipad voorzien per 1 januari 2029. Voor Arnhem betekent dit dat er vanaf 2027 in het kader van behoedzaamheid geen rekening wordt gehouden met het resterende voordeel van € 5 miljoen op basis van de voorlopige uitkomst van de herverdeling.

Wijzigingen in taakmutaties, decentralisatie-uitkeringen (DU's) en integratie-uitkeringen (IU's)
In de afgelopen circulaires is een aantal nieuwe taakmutaties en DU's ontvangen en is een aantal wijzigingen doorgevoerd op bestaande DU's. Daar waar sprake is van (nieuwe) taken en/of een stijging van benodigde middelen om deze taken uit te voeren, vindt overheveling van de middelen uit het gemeentefonds naar de betreffende programma's plaats. Een majeure wijziging vindt plaats binnen de IU Participatie: de budgetverdeling voor de rijksbijdrage beschut werk is gewijzigd als gevolg van een nieuwe verdeelsleutel. Voor Arnhem betekent dit een nadeel van € 1 miljoen in 2027, oplopend naar een nadeel van € 3,1 miljoen vanaf 2029. In deel 3 van deze Begroting is nadere toelichting en compleet overzicht gegeven op de wijzigingen in taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen.

In onderstaande tabel is een totaaloverzicht gegeven van de mutaties in het gemeentefonds: