Deze paragraaf beschrijft de onderhoudstoestand van de kapitaalgoederen die gezamenlijk de openbare ruimte van Arnhem vormen. Met het onderhoud van deze kapitaalgoederen is een aanzienlijk deel van de begroting gemoeid. De kosten worden deels gedekt uit exploitatiebudgetten en, daar waar het gaat om vervanging of levensduur verlengend (groot)onderhoud, uit investeringsbudgetten. In het laatste deel van de paragraaf is het financiële beeld per onderdeel weergegeven.
De openbare ruimte geeft onze stad vorm en kleur en draagt bij aan hoe onze stad functioneert en hoe we hem beleven. Bij de investeringen in de openbare ruimte laten we ons leiden door landelijke wetgeving en door onze eigen lokale ambities. De investeringen die we doen in de openbare ruimte richten zich in eerste instantie op het in stand houden van bestaande functies. De openbare ruimte, wordt in belangrijke mate gevormd door kapitaalgoederen. Ook het gemeentelijk vastgoed is belangrijk voor het functioneren van de stad. Denk hierbij aan parkeergarages, gebouwen voor sport, cultuur, onderwijs etc.
Onze inspanningen in het fysieke domein zijn gericht op het maken van Arnhem tot een stad die niet alleen op de korte termijn, maar vooral ook op de lange termijn, toekomstbestendig, groen en leefbaar is. We hebben de opgave om veel woningen en werkplekken te realiseren, terwijl ruimte schaars is. Om de stad succesvol te verdichten, zijn veranderingen in mobiliteit en vergroening noodzakelijk. Bovendien dienen we noodzakelijke investeringen te doen voor de overgang naar duurzame energie. Juíst ook omdat onze blik is gericht op de lange termijn, maken we bewuste keuzes die het welzijn van dieren en de biodiversiteit ten goede komen.
We moeten ondanks deze opgaven en de financiële uitdagingen zorgen voor een sluitende begroting.. Daarbij zullen we ook kritisch moeten kijken naar het tempo waarin we uitvoering kunnen geven aan de ambities om Arnhem klaar te maken voor de toekomst
Onderstaande tabel geeft een indruk van de omvang van kapitaalgoederen in de openbare ruimte van Arnhem.
Onderdelen | Areaal (afgerond) |
|---|---|
Groen, incl. Bossen en parken | 756 ha stads- en wijkgroen |
Bomen | 43.000 individueel beheerde stadsbomen, |
Stedelijk Water | 800 km (vrij verval) riolering |
Wegen | 2.833.000 m2 gesloten verharding (asfalt en beton) |
Openbare verlichting (OVL) | 33.357 lichtmasten |
Civieltechnische kunstwerken | 316 bruggen en viaducten |
Verkeer | 85 verkeersregelinstallaties |
Trolley | 3.700 masten |
Spelen | 523 speel/spellocaties |
Inzamelvoorzieningen | Verzamelcontainers: |
Beeldende kunst | 194 kunstwerken |
Van ambities naar beheer van de openbare ruimte
De openbare ruimte is de plek waar maatschappelijke ambities zichtbaar worden. Opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit, mobiliteit, gezondheid, veiligheid en leefbaarheid komen hier samen. De keuzes die we maken in de openbare ruimte bepalen daarmee in belangrijke mate hoe Arnhem zich ontwikkelt.
Met het beheer van de openbare ruimte kunnen we naast het in stand houden van de bestaande functionaliteiten ook bijdragen aan het realiseren van de vele ambities die Arnhem heeft. We willen de openbare ruimte waarden gestuurd en toekomstgericht beheren, waarbij de gebruiker centraal staat.
De doelen voor de openbare ruimte zijn afgeleid van wet- en regelgeving, de missie van de gemeente en door de raad vastgestelde vigerende visie- en beleidsdocumenten. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet er een structureel sluitende begroting zijn waarbij voldoende middelen moeten worden geraamd voor onderhoud van de kapitaalgoederen. De provincie ziet daar in haar toezichthoudende rol ook op toe.
Naast het voldoen aan de gestelde kaders is het van belang om bij het beheer en onderhoud in te spelen op de dynamiek die de stad kent. De ruimtelijke samenloop van de beheeropgaven wordt in kaart gebracht en de samenhang met andere ruimtelijke ontwikkelingen beoordeeld. Daarna worden vervolgens kosten, kansen en risico’s en beschikbare capaciteit afgewogen. Op basis daarvan komt een onderhoudsplanning tot stand. Door te sturen op samenloop werken we zo efficiënt mogelijk en door werkzaamheden te combineren proberen we de overlast zo minimaal mogelijk te houden. De voorgenomen omvangrijke woningbouw en de energietransitie maken het noodzakelijk om de beheeropgave af te stemmen op de ontwikkelopgaven en onze organisatie daarop toe te rusten.
Om de ambities te vertalen naar keuzes in programmering, beheer, vervanging en investeringen werkt Arnhem waarden gestuurd. Daarbij kijken we niet alleen naar de technische kwaliteit van onze assets, maar ook naar de maatschappelijke waarde die zij toevoegen. Het Waardenmodel dat we hiervoor gebruiken vertaalt beleidsambities naar maatschappelijke waarden voor de openbare ruimte. Het helpt om beleidsambities te vertalen naar concrete keuzes in de openbare ruimte en maakt maatschappelijke waarden expliciet onderdeel van de besluitvorming.
Het combineren van opgaven en het participatieproces maakt de projecten steeds complexer en daarmee moeilijker te plannen. De bestemmingsreserve groot onderhoud maakt het mogelijk de fluctuaties in jaarlijkse uitgaven op te vangen.
Bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte hebben we ook te maken met prijsstijgingen. De jaarlijks repeterende investeringsbudgetten en exploitatiebudgetten voor onderhoud en periodieke vervanging in de openbare ruimte zijn geïndexeerd 4,9% Dit op basis van de BDB-index Grond-, weg, en waterbouw.
Relatie met andere onderdelen van de begroting :
Het beheer van veel elementen in de openbare ruimte heeft een sterke relatie met de het stedelijk programma Wonen en leefomgeving (S12). De specifieke ambities en plannen op dit vlak zijn in dat onderdeel van de deze begroting nader beschreven.
De beleidsmatige invulling voor de kapitaalgoederen die een relatie hebben met mobiliteit (zoals verhardingen, verkeersvoorzieningen, trolley, openbare verlichting en kunstwerken) is te vinden in programma Bereikbaarheid (S02).
Voor de onderdelen afval en riolering is er een relatie met de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Beheer en onderhoud van deze assets wordt immers grotendeels gefinancierd via deze heffingen. Hierover is nadere informatie te vinden in de paragraaf Lokale heffingen.
Meetbare kwaliteit openbare ruimte (beeldkwaliteit)
Met de basiskwaliteit geven we aan wat we in Arnhem nastreven met de openbare ruimte. Deze basiswaarden zijn stabiel en veranderen niet zo snel. De in deze Begroting opgenomen basiskwaliteit vormt de basis voor het bepalen van de beheerstrategie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de beeldkwaliteit systematiek van CROW om 226 Onderhoud kapitaalgoederen te meten of de openbare ruimte kwalitatief op het gewenste niveau is. In deze systematiek wordt met behulp van beeldmeetlatten vastgelegd aan welke beeldkwaliteit de openbare ruimte moet voldoen. In onderstaande tabel wordt weergegeven welke kwaliteitsniveaus er voor de openbare ruimte door Arnhem als basis worden gehanteerd
Met uitzondering van het centrum en de winkelcentra is het onderhoud sober en doelmatig te noemen waarbij de opgave is om de stad met zo weinig mogelijk middelen schoon heel en veilig te houden, maar daarbij ook aandacht te hebben voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzaamheid.
Naast het sturen op deze technische staat van onderhoud proberen we ook steeds meer het aspect beleving een rol te laten spelen bij het beheren van de openbare ruimte.
We blijven werken aan een groener en klimaatbestendig Arnhem. We willen een kwalitatieve en kwantitatieve impuls in onze groenblauwe structuur, groene wijken en bomen maar ook het verminderen van het verharde oppervlak. We behouden en ontwikkelen onze groeiplaatsen zowel in oppervlakte en kwaliteit. Dit heeft ook consequenties voor onze beheeropgave. Wat aangelegd wordt moet immers ook onderhouden worden. Bij deze impuls is het belangrijk dat er ook voldoende middelen beschikbaar zijn voor onderhoud en beheer. Zo zorgen we dat het groen dat we aanleggen, ook langjarig goed kan worden onderhouden.
Onderstaande tabel geeft een overzicht beeldkwaliteit die in de gemeente Arnhem worden nagestreefd per onderdeel uitgesplitst naar gebiedstypen. De ambities voor het dagelijks onderhoud zijn hier niet in opgenomen.
Onderdeel | Centrum | Winkelcentra | Wijken | Bedrijfs | Bossen Parken | Hoofd infra | Fietspaden |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Groen | A | A | B / C* | B / C* | A / B* | - | - |
Speelvoorzieningen | B | B | B | B | B | - | - |
Verhardingen* | A | A | C / D** | B | B | B | A /B |
Verkeerregelinstallaties | B | B | B | B | B | B | B |
Verkeersvoorzieningen | B | B | B | B | B | B | B |
Civieltechnische Kunstwerken | B | B | B | B | B | B | B |
Beeldende Kunst | B | B | B | B | B | B | B |
Openbare Verlichting | B | B | B | B | B | B | B |
Stedelijk Waterbeheer | B | B | B | B | B | B | B |
Trolley Infrastructuur | A | A | B | - | - | B | - |
* Voor nadere toelichting op dit onderscheid zie de tekst bij de onderdelen wijkgroen, bomen en parken en bossen
** Toelichting beeldkwaliteit D bij verhardingen; deze beeldkwaliteit wordt toegestaan bij de parkeervakken in de woonwijken.
Toelichting op gebruikte kwaliteitsniveaus:
Zeer goed | A+ | (Zo goed als) nieuw; perfect onderhouden |
|---|---|---|
Goed | A | Technisch goed in orde |
Voldoende | B | Heel en veilig |
Matig | C | Discomfort; enige hinder; veiligheid komt in het geding |
Slecht | D | functieverlies |
Samenvattend beeld
Binnen deze begroting is het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen in 2027 voorzien. De start van de nieuwe OV-concessie in 2026 en de overgang naar een nieuwe afvalinzamelaar in 2027 heeft consequenties voor de bijbehorende kapitaalgoederen. Dit is in de onderstaande uitwerking per asset nader toegelicht.
De groei en verdichting van de stad en opgaven rond de energietransitie, mobiliteit, klimaatadaptatie en de capaciteitsvraag die dit met zich meebrengt maken het optimaal onderhouden van de openbare ruimte tot een complexe opgave. Hierdoor zal in komende begrotingen steeds opnieuw bekeken moeten worden of de beschikbare middelen nog toereikend zijn om de beoogde ambities te realiseren.
Hier ook nog een opmerking toevoegen mbt vastgoed?